سایت مقالات فارسی – سنخ شناسی نظریات مربوط به مفهوم طبقه در ایران، حوزه ها ی …

  • ابراهیم انصاری :
  • صورتبندی اجتماعی : ابراهیم انصاری در کتاب “نظریههای قشربندی اجتماعی و ساختار تاریخی آن در ایران” به بررسی قشربندی در ایران پرداخته است. برای چهارچوب نظری خود تلفیقی از نظریات ویتفوگل، کاتوزیان، ابن خلدون، میلز و بیل استفاده کرده است . هرچند به طور دقیق تئوری نهایی خود را به وضوح مشخص نکرده است .
    برای بررسی ساختار اقتصادی– اجتماعی ایران لازم است چهارچوب های مارکسیستی – وبری، استبداد شرقی ویتفوگل، استبداد تاریخی کاتوزیان، نخبه گرایی ابن خلدون، میلز و بیل، بدون پذیرش کامل آنها، مد نظر قرار گیرد. هم مارکس و هم وبر بر وجود یک طبقه خرده بورژوازی یا طبقه متوسط (سنتی) در جامعه سرمایهداری اذعان دارند. افراد این طبقه هیچگاه نه در استخدام دیگرانند و نه دیگران را به استخدام خود در میآورند. ( انصاری، ۱۳۷۷ : ۵۹ )
    ضمن بکارگیری نظریههای مارکس، وبر، ویتفوگل، کاتوزیان و بیل ، عوامل مختلفی را برای طبقه و طبقه متوسط جدید در ایران مشخص ساخته ایم. برای تعیین عوامل قدرت ( سیاست )، ثروت (دارایی ) وشیوه زندگی از نظریههای مارکس و وبر بهره جستهایم. از طرف دیگر با توجه به نظریههای استبداد شرقی و استبداد تاریخی، عامل سیاسی در ایران دارای خصلت تمرکز یافته و اقتدار پاتریمونیالی است که در پیدایش و رشد طبقات تاثیر داشته است. ( همان )
    تعریف طبقهوی ابتدا تعاریفی از طبقه را ارائه میدهد و سپس ویژگی طبقهای را که در این تحقیق مورد بررسی قرار میدهد، بیان میکند:

    1. کلمه، لغت و یا اصطلاح طبقه بر تمییز گروههای خاص افراد که شیوه های زندگی اجتماعی، اقتصادی خاص خود را دارند، به کار میرود.
    2. ملاک های مختلفی برای تعریف طبقه به کار میرود. بنابراین منظور از طبقه، طبقه اجتماعی وبر است.
    3. طبقه اجتماعی یک مفهوم تحلیلی و پویا است.
    4. طبقه اجتماعی یک مفهوم قابل انعطاف است، هم تا حدی برای ساخت اجتماعی سنتی ایران به کار رفته است و هم ساخت اجتماعی معاصر را دربر میگیرد.
    5. طبقه اجتماعی بعنوان یک مفهوم کلی دربرگیرنده قشربندی شغلی، قشربندی منزلت و طبقات اقتصادی است.
    6. طبقه اجتماعی نسبت به قشر مفهوم کلی تر دارد. در واقع هر طبقه از قشرهایی تشکیل شده است.

    با توجه به ویژگیهای فوق طبقه (اجتماعی) را در این تحقیق میتوان چنین تعریف کرد:
    مجموعهای از افراد نسبتاً وسیع و پایدار که دارای شیوههای یکسان کار، “خدمت ” و “منزلت” بوده و به آنها اقتداری میدهد که میتوانند روابطی را در میان جمع مشابه دیگر حفظ، تغییر و
    یا انتقال دهند.
    بنابراین تعریف طبقه متوسط جدید در این تحقیق که فرضیه اصلی نیز میباشد چنین است: طبقه متوسط جدید شامل گروه وسیع و نسبتاً پایداری از افرادی است که از لحاظ حرفه، تخصص، تحصیلات، در آمد و شیوهی زندگی، موقعیتی کم و بیش یکسان دارند. ( همان : ۶۰ )
    تعریف طبقه در نزد وی، تعریفی است که وبر از طبقه اجتماعی دارد و مبتنی بر سه معیار اقتصادی، منزلت شغلی و قدرت سیاسی میباشد. همچنین وی برای تبیین طبقه متوسط جدید متأثر از نظریه بیل در مورد طبقه متوسط جدید میباشد.

    • ساختار طبقاتی جامعه ایران در دوره قاجاریه:

    وی طبقات اجتماعی دوره قاجاریه را به پنج طبقه اصلی تقسیم میکند:

    1. طبقه حاکمه که شامل شاهزاده های قاجار، رؤسای قبایل، فرماندهان نظامی، بوروکرات های سطح بالا، علما، تجار و مالکین بزرگ .
    2. طبقات متوسط که شامل تجار، علمای در سطح متوسط، مالکین کوچک، اعیان محلی، اصناف پیشهوران و بازاریان .
    3. دهقانان، عشایر، کارگران روستایی و شهری.
    4. ظهور گروه متوسط جدیدی که شامل تحصیلکردگان جدید، بوروکرات ها و تکنوکرات ها میشود. که در دوره بعد به عنوان طبقه متوسط جدید مطرح میشود.
    5. طبقه نوپای کارگر صنعتی.( همان : ۹۶)

    ساختار طبقاتی جامعه ایران در دوران پهلوی: میتوان ساختار طبقاتی ایران را بلافاصله بعد از مشروطیت و در آستانه به قدرت رسیدن رضا شاه به شش طبقه اصلی که هر کدام دارای چندین قشر فرعی میباشند تقسیم کرد.

    1. طبقه بالا یا ممتاز ( طبقه ) حاکم شامل اعضا خانواده –سلطنتی، مقامات یا دیوانسالاران عالی رتبه دولتی، زمین داران بزرگ، سران ایلات، فرماندهان نظامی، علمای اعلام، تجار بزرگ و سرمایه داران ( بورژوازی ) صنعتی.
    2. طبقات متوسط که میتوان آن را به دو طبقه متوسط قدیم و متوسط جدید تقسیم کرد.

    طبقه متوسط قدیم شامل تجار متوسط، صنعتگران، پیشه وران و خرده مالکان .

      دانلود متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir